Con Muỗi ...



Con Muỗi -- Phương Thảo


Trong một bài hát nhi đồng : “  Đêm khuya con muỗi vo ve, nó bay, cắn tay, cắn đùi, vèo bay lên cao... ”. Do vậy ai cũng ghét con muỗi hút máu người? Đúng thế!

Trong bài viết này, tôi nghĩ không thể viết dài dòng, không thể dùng danh từ theo lối viết văn khoa học sẽ làm bạn nhức đầu, khó nhớ. Ở đây sự đơn giản, dễ hiểu, ngắn gọn sẽ dẫn bạn ra khỏi ngõ tối ẩm ướt, thâm cung, mê hồn trận của con muỗi.


Bạn có biết trong chiến tranh có những người lính không chết vì đạn bom, mà họ ngã xuống âm thầm bởi những bệnh lý truyền nhiễm … cuả muỗi gây ra.

Ở bài này tôi xin chia làm 3 phần:


A. Bảng phân loại

B. Các bệnh lý do muỗi gây ra

C. Đời sống con muỗi

***


A. Bảng phân loại :

     Muỗi là:

Kingdom - Animalia         =      Giới động vật

Phylum - Arthropoda    =      Ngành có chân đốt

Class - Insecta        =      Lớp côn trùng       

Family - Culcidae        =      Dòng muỗi: có 2 cánh, 2 chân trước, 4 chân sau

Genus              =      Giống loại muỗi

     Species            =      Thứ muỗi


Con muỗi tất cả có:

13 Genera            =      13 giống loại muỗi

22 sub Genera        =      22 phụ loại muỗi

Hơn 2000 Species    =      Hơn 2000 thứ muỗi


Thí dụ 13 loại muỗi như:

     Anopletes, Aedes

     Culise, Culex

     Psorophora

     Uranotaenia

     Wyeomyia

     v v v.......

     Hơn 2000 Thứ muỗi vòng quanh thế giới. Càng ngày càng phát hiện thêm nhiều thứ muỗi, ai khám phá và mô tả đầu tiên thứ muỗi sẽ được đăng ký vào danh mục chìa khóa chứng nhận (sách indentification keys). Thứ muỗi là tên của người nào khám phá, mô tả đầu tiên. Loại đứng trước, Thứ đứng sau, thí dụ như:

     Loại Anopheles ( đòn sóc ) có:

     Anopheles An Quadrimaculatus

     Anopheles An Albimanus

     Anopheles An Dirus

     v v v ...


Có nhiều loai muỗi  quá phải không bạn? Thật khó nhớ. Trong công việc chuyên ngành, người làm việc phải nhớ tên để làm chuyên nghiệp của họ.

     Chi tiết khác nhau do nhìn màu sắc, vệt vằn ở chân, cánh, đầu, miệng, thân, bụng, đít tròn hay đít nhọn, kích thước lớn, trung bình, nhỏ ( có loại nhỏ bằng đầu cây kim ).

     Sự trợ giúp của Keys indentification để biết chính xác tên thứ muỗi và loại muỗi. Những bẫy muỗi đặt vào ban đêm phát hiện thứ muỗi sẽ biết rõ ổ muỗi đang bùng phát ở đâu để tìm cách tiêu diệt bằng hóa chất.

     Tiêu diệt ổ muỗi cũng là 1 kỹ thuật, trước tiên phải hiểu đời sống, tập tính v v v … từng thứ muỗi vì trời đất thênh thang, rừng sâu, biển rộng chỗ nào cũng phun thuốc thì rất tốn kém.

     Thí dụ muốn giết muỗi Anopheles thì nghĩ đến các bọng lỗ cây già, hồ, ao, nước đọng, cây sống thủy sinh ( Lục bình ), không có ở nước mặn.


     B. Các bệnh lý do muỗi gây ra :


    Có vài loại muỗi không hút máu người, động vật

     Td: Toxorhynchites

Vài loại không gây bệnh.

Vàí loại rất là nguy hiểm, gây bệnh đến chết như:

  • Bệnh sốt rét vàng da do Cules nigripalpus, Aedes aegypti

  • Sốt rét ngã nước do Anopheles crucians

  • Sốt phát ban, sốt xuất huyết (Dengue) đa số là do Cules tên thông thường gọi là Muỗi nhà hay Cọp châu Á ( Asian Tiger ). Đây là 1 bệnh truyền nhiễm

  • Bệnh có giun sán, sán nằm trong tim, chân bị sán làm phù đại như chân voi do

Aedes albopictus

Aedes vexans

Anopheles atropos

Anopheles bradleyi

  • WNV ( West Nile Virus ) : Siêu vi khuẩn này phát xuất phiá tây sông Nile ở châu Phi

EEEV ( Encephalitus Eastern Equine Virus )

SLIV ( Saint Louis Virus )  

           

        Ba loại virus kể trên có trong cơ thể động vật  ngựa, chim hoang dã (ký chủ)... sau khi bị muỗi chích, virus từ ký chủ xâm nhập vào muổi và phát triển ở đó ( ký chủ trung gian ). Khi muỗi là ký chủ trung gian vì đã chích vào động vật mang mầm virus kể trên rồi lại chích vào con người, như thế người bị nhiễm virus do muỗi làm trung gian, muỗi là nhân tố phát tán bệnh dịch...

     Khoảng 15 ngày sau khi nhiễm virus bệnh nhân sốt cao, nhức đầu, mệt mỏi, lẫn lộn đầu óc, bắp cơ đau nhức. Phải thử máu để chẩn đoán chữa trị kịp thời nếu chậm trễ virus sẽ phát triển đến não bộ gây chấn thương và liệt não có thể nguy hiểm đến tính mạng. Cũng may là bệnh không lây truyền từ người sang người.

  • Avian Flu, Avian Malaria do muỗi Anopheles, Aedes Aegypti, Aedes Albopictus.

Bệnh cúm gia cầm gà vịt, chim phát triển cao mấy năm gần đây. Ký sinh trùng sinh sản trong động vật chủ (gà vịt chim). Nhớ đừng bao giờ tiếp xúc với gà vịt, chim chết mà không có vật dụng bảo hộ...


 C . Đời Sống Muỗi :


Dùng 1 tô lăng quăng cho nở ấp trong 1 cái lồng lưới , bạn sẽ có 1 ban nhạc giao hưởng tuyệt  vời của âm thanh Đồ, Rê, Mi, Pha, Sol, La đưa bạn vào giấc ngủ .…

Culex  là tên thông dụng của  muỗi nhà, sống gần hộ gia đình.


- Cánh  có lông tơ nhỏ như lông vũ. Khả năng đập cánh 500 lần / giây.





- Mang 2 «  ăng ten » cũng có lông tơ nhỏ,

- Với cặp ăng ten  muỗi  dùng làm «  radar »  để nhận định khí Carbonic, Carbondioxy

( CO2), nhiệt độ nóng lạnh và đi  « kiếm ăn ». Dấu hiệu của người, thú làm cho muỗi biết mà bay đến để hút máu là do radar  rà xét khí  CO2  ( Con người và các loại động vật hít O2  và thở CO2 ), và thân nhiệt T cao hơn  khí trời.






- Muỗi có đôi mắt kép thấy được mọi chiều  nên lẫn tránh một cách nhanh

  nhẹn  tài tình, bạn  không dể gì mà hạ được nó !!!




Tế bào mắt của Muỗi


* Sinh Sản-Trưởng Thành :


Muỗi đẻ trên cạn, cát ẩm ướt, thân vỏ cây, trên nhánh lá. Một con đẻ 3-4 chùm, một chùm trứng có hàng trăm cái trứng. Một công đất (1000m2) có thể có 100 triệu trứng.






Mưa đến, nước thủy  triều dâng, trứng hoà vào nước ; ½  muỗng cà phê nước cũng đủ cho trứng phát triển chu trình sinh sản.

-  Sau 2 ngày,  trứng lơ lửng  trong nước . Trứng phát triển đầu, mắt, lông, cơ thể. Cố thoát ra ngoài vỏ bọc trứng. Cơ thể treo trong nước gọi là lăng quăng, đầu chổng ngược xuống đáy nước, thở bằng ống thở Siphons ở cuối đuôi. Nó sống bằng miệng, ăn rong rêu, bụi bẩn và bacteria trong nước dơ.

- 12  ngày sau đó, lăng quăng phát triển , đầu to lớn hơn  quay trở  lên phiá mặt nước, thở bằng 2 cái trumpets (vòi) ở trên đầu.

-  4 – 7 ngày sau nữa, sụ phát triển cũng đầy đủ, chân, cánh, đầu, thành muỗi trưởng thành. Muỗi trưởng thành đứng đong đưa bằng chân lêu khêu trên  mặt nước, rồi nó bay lên đậu yên, nghỉ ngơi trên thân cây cỏ ít ra 1- 2 ngày trước khi bắt đầu cuộc sống mới.


* Sinh Sống - Truyền Giống :


Buổi sáng tinh sương, ẩm, nắng nóng lên,  đàn muỗi  tung tăng trên không trung, tìm kiếm thức ăn, muỗi hút mật hoa, cỏ dại, nhựa thân cây, nhựa lá. Muỗi đực, cái ăn thực vật, chúng  có đàn, sống vui vẽ, hiền hòa. Đường bay di dân của muỗi có thể 25 miles, tương đương với 30 cây số theo chiều bay của gió đưa đẩy. Riêng muỗi đòn sóc Anophotes thì độ 1 cây số thôi vì nó chỉ sống là đà ở độ cao trên đầu gối.

Khi đến mùa phối ngẫu, bất thình lình muỗi cái dùng 2 chân trước, ôm chộp lấy muỗi đực. Sau sự tấn công của muỗi cái, cả 2 nặng nề rơi xuống đất, muỗi giao phối. Sau cuộc «giao chiến không phòng thủ » muỗi đực chết. Muỗi cái ở lại, tiếp tục cho mục đích của cuộc sống : Truyền giống . Thứ muỗi sinh sản có ADN và phân loại.

Muỗi cái cần protein cho hàng trăm quả trứng trong bụng nó, thiếu protein, nó không tạo được vỏ trứng do cơ thể bé nhỏ. Vì sự sinh tồn cho hàng trăm quả trứng này, muỗi cái phải bay đi tìm protein. Lúc này 2 cái antenna hoạt động mạnh, nơi nào có CO2  và T° cao, đó là điều kiện Đúng & Đủ, muỗi sẽ bay đến nơi ấy.


Kia kìa, chỗ có người và động vật, có hơi thở tỏa CO2  và thân nhiệt cao, thật là lý tưởng ! ! ! Muỗi bay đến tấn công, hút máu. Muỗi cái hút no nê đầy bụng . Máu cung cấp nguồn protein và trứng phát triển. ( Hình thái cấu tạo kim vòi muỗi đực chỉ có thể hút dung dịch mật hoa, nhựa cây...Cho nên có thể “bói” dễ dàng đám muỗi vo ve chuẩn bị “chích” ta đều là muỗi cái )


 



 Những  tế bào máu.






       
        

Lỗ chân lông, nơi muỗi hút máu.

  







   

Kim chích hút máu.







Một ngày sau khi hút máu, muỗi đẻ trứng, rồi chết.

Đời sống muỗi thì ngắn ngũi, nhưng chuyện sau khi bị muỗi đốt thì kéo dài : ngứa ngáy, đau đớn, đôi khi bị lở loét và còn sinh nhiều thứ bệnh có thể đưa đến tử vong như đã kể ở phần trên.


Do đó người viết bài hy vọng các bạn giữ gìn sức khỏe bằng cách  cố tránh bị muỗi chích: Giữ vệ sinh môi trường sống chung quanh cho sạch sẽ. Nước đọng, ao tù, là nơi lý tưởng để lăng quăng sinh sôi phát triển và nở thành muỗi. Ở các nước văn minh, bảo vệ môi trường là công việc của cơ quan chính phủ và cơ quan y tế. Có chuyện gì phàn nàn về muỗi thì gọi họ đến giúp đỡ không thù lao.


Cuộc chiến chống muỗi còn mãi mãi.

Vì trời còn mưa còn nắng.

Biển, sông, thủy triều còn xuống còn  lên


Và nếu các bạn lỡ bị muỗi chích, hãy bớt phàn nàn, nhăn nhó,  hãy nhè nhẹ xoa chỗ ngứa, và vui vẻ cười, vì cũng có những nhà nghiên cứu đã « sinh nghề, bệnh vì ...nghiệp» !

    

     Còn tôi, bạn đừng lo, tôi có bảo hộ an toàn lắm !


Kim Định, Floride Aug 26, 2011.